Kıbrıs'a yeni taşınan birinin ilk sorduğu şeylerden biri budur. Komşunuz yıllardır musluktan içtiğini söyler, bir başkası çayı bile damacana suyla demler. İkisi de kendi evi için haklı olabilir.
Tek bir "evet" ya da "hayır" vermek zor, çünkü sizin bardağınıza gelen su üç şeyin toplamı: suyun kaynağı, şebekede ve depoda geçirdiği zaman, bir de evinizin içindeki borular.
Su nereden geliyor?
KKTC'de şebeke suyu bölgeye göre farklı kaynaklardan gelir. Bazı yerlere Türkiye'den gelen boru hattının suyu ulaşır, bazı yerlerde yeraltından çekilen kuyu suyu kullanılır, bazı bölgelerde ise ikisi karışır. Boru hattında arıza ya da bakım olduğunda belediyeler kuyulara dönebilir; yani aynı evin suyu yıl içinde değişebilir.
Kaynak, suyun tadını ve kireç miktarını doğrudan etkiler. Kireçli bir akiferden gelen su, çaydanlıkta beyaz tortu bırakır. Kıyıya yakın ve yoğun kullanılan kuyulardan gelen su ise tuzlu ya da acımsı bir tat taşıyabilir. Bunlar her zaman sağlık sorunu anlamına gelmez, ama içme isteğinizi epey azaltır.
Boru hattı suyunun yolculuğu boru hattı suyu nereden geliyor yazısında ayrıca işleniyor. Kısa özet ve değer tablosu için KKTC su analizi rehberine bakabilirsiniz.
Asıl fark çoğu zaman son birkaç metrede
Şebeke suyu dağıtılmadan önce klorla dezenfekte edilir. Sorun çoğu zaman suyun evinize vardıktan sonra başına gelenlerdedir.
Su kesintileri yüzünden birçok evde ya da apartmanda bir depo bulunur. Depo, kesintide hayat kurtarır ama düzenli temizlenmezse dibinde tortu birikir. Güneş alan plastik depolarda su ısınır, içindeki klor zamanla azalır. Tatil evlerinde ya da az kullanılan dairelerde su haftalarca depoda bekleyebilir.
Eski binalarda galvaniz borular paslanır. Musluğu açtığınızda ilk gelen suyun sarımsı olması, ya da beyaz bir lavaboda zamanla pas lekesi çıkması bunun işaretidir. Aynı sokaktaki iki evin suyunun birbirinden çok farklı çıkması bu yüzden şaşırtıcı değildir.
Kendi musluğunuz için nasıl karar verirsiniz?
Önce gözünüze ve burnunuza güvenin. Su bulanıksa, renkliyse, belirgin bir klor dışında koku taşıyorsa ya da bardakta tortu bırakıyorsa içmeyin.
Berrak görünen su için ise duyularınız yetmez. Şu soruların cevabı size yol gösterir:
- Eviniz şebekeye mi bağlı, yoksa kendi kuyunuzu mu kullanıyorsunuz?
- Bir depo var mı, en son ne zaman temizlendi?
- Bina kaç yaşında, borular yenilendi mi?
- Çaydanlıkta ve duş başlığında ne kadar hızlı kireç birikiyor?
Kuyu suyu kullanıyorsanız durum farklıdır. Özel kuyular genellikle belediye denetiminde değildir; tarım arazisine ya da foseptiğe yakın kuyularda bakteri ve nitrat riski vardır. Bu suyu içmeden önce akredite bir laboratuvarda analiz ettirmeniz gerekir; su kalitesi testi rehberi analiz türlerini özetler.
Ölçüm ne söyler, ne söylemez?
Evde yapılabilecek en basit ölçüm TDS ölçümüdür. TDS metre, suda çözünmüş maddelerin toplam miktarı hakkında fikir verir. Değer yüksekse suyunuz büyük ihtimalle kireçli ya da tuzludur ve tadı ağırdır.
Ama TDS, bakteriyi göstermez. Tek tek hangi maddenin bulunduğunu da söylemez. Düşük TDS'li bir su da mikrobiyolojik açıdan sorunlu olabilir. Ayrıntılı bilgi TDS nedir yazısında.
Şebeke suyunun resmi analiz sonuçlarını belediyenizden isteyebilirsiniz. Bu sonuçlar şebekeye verilen suyu anlatır; sizin deponuzu ve borularınızı kapsamaz.
Standartlar ve gerçek hayat
İçme suyu için sınır değerler mevzuatla belirlenir ve şebeke suyunun bunlara uymasından suyu dağıtan kurum sorumludur. Ancak standart, suyun şebekeye verildiği noktayı kapsar. Binanızın deposu ve iç tesisatı sizin ya da apartman yönetiminin sorumluluğundadır.
Ne yapabilirsiniz?
Musluk suyunu içmeye karar vermeden önce yapabileceğiniz birkaç basit şey var:
- Deponuzu yılda en az bir kez boşaltıp temizletin, kapağının sıkı kapandığından emin olun.
- Uzun süre kullanılmayan musluklarda suyu bir süre akıtıp öyle kullanın.
- Kuyu suyu kullanıyorsanız laboratuvar analizi yaptırın.
- Kireç ya da tuz tadı sizi rahatsız ediyorsa, mutfağa takılan bir ev tipi ters ozmoz cihazı tadı belirgin şekilde değiştirir. Çalışma mantığı ters ozmoz sistemi nedir yazısında; ev için seçenekler evsel arıtma sayfasında.
Bakımı yapılmayan bir arıtma cihazı da zamanla kendisi sorun kaynağı olur. Cihaz alıp almamaya karar vermeden önce suyunuzu tanımak en doğrusu.
Sonuç
Musluk suyunun içilip içilmeyeceği kaynağa, depoya ve tesisata göre evden eve değişir. Kuyu suyu kullanıyorsanız ya da evde bebek, hamile veya kronik hastalığı olan biri varsa laboratuvar analizi şart sayılır. Evde suyu görmek için ücretsiz su testi isteyebilirsiniz; test TDS ölçümüdür, bakteri ve ağır metal için laboratuvar gerekir.
