Su arıtmayla ilgili bir konuşmada TDS kelimesi mutlaka geçer. Satıcı küçük bir kalem gibi bir cihazı bardağa daldırır, ekranda bir sayı çıkar ve o sayı üzerinden konuşulmaya başlanır. Peki o sayı tam olarak neyi gösteriyor?
TDS ne demek?
TDS, İngilizce "total dissolved solids" ifadesinin kısaltması; Türkçesi toplam çözünmüş katı madde. Suyun içinde gözle görmediğiniz, tamamen çözünmüş halde bulunan maddelerin toplam miktarını anlatır.
Bu maddelerin büyük kısmı mineraller ve tuzlardır: kalsiyum, magnezyum, sodyum, potasyum, bikarbonat, klorür, sülfat gibi. Yağmur suyu yere düştükten sonra toprağın ve kayaların içinden geçerken bunları çözer. Suyun geçtiği kayalar ne kadar kireçliyse ve su ne kadar uzun yol yapmışsa TDS o kadar yükselir.
Nasıl ölçülür?
Evde kullanılan TDS metreler aslında suyun elektriği ne kadar iyi ilettiğini ölçer. Suda çözünmüş tuzlar arttıkça iletkenlik artar; cihaz bunu bir katsayıyla TDS'ye çevirip ekrana yazar. Bu yüzden ev tipi ölçüm bir tahmindir, laboratuvar sonucu yerine geçmez. Yine de karşılaştırma yapmak için çok kullanışlıdır.
Adım adım ölçüm TDS metre ile ev suyu nasıl test edilir yazısında anlatılıyor; ölçüm cihazları için TDS ve pH ölçüm cihazları kategorisine bakılabilir. Kısa özet ve değer tablosu için TDS rehberine göz atabilirsiniz.
Yüksek TDS ne anlatır?
TDS'si yüksek bir su genellikle şunlardan birini ya da birkaçını gösterir:
- Kireçli su: Kalsiyum ve magnezyum fazladır; çaydanlıkta, duş başlığında, rezistansta beyaz tortu yapar.
- Tuzlu ya da acımsı su: Sodyum ve klorür fazladır. Kıyıya yakın ve çok kullanılan kuyularda görülebilir.
- Ağır tat: Suyun içimi "ağır" gelir, çay ve kahvenin tadı değişir.
Dünya Sağlık Örgütü TDS için sağlığa dayalı bir sınır değer koymaz. Yüksek TDS'nin daha çok tadı etkilediğini belirtir. Yani yüksek bir TDS değeri tek başına "bu su zararlı" demek olmaz, ama suyun içindekileri merak etmeniz için iyi bir sebeptir.
Düşük TDS her zaman iyi mi?
Hayır. TDS metre bakteriyi görmez. Virüsleri, pek çok böcek ilacı kalıntısını, bazı ağır metalleri ayrı ayrı göstermez. TDS'si düşük bir su da mikrobiyolojik açıdan kirli olabilir. Örneğin temizlenmemiş bir depoda bekleyen suyun TDS'si normal görünebilir.
Bu yüzden TDS'yi bir "güvenlik testi" olarak değil, suyun genel karakterini gösteren bir ölçüm olarak düşünün.
Arıtma cihazında TDS neden önemli?
Ters ozmoz cihazı çözünmüş maddelerin büyük kısmını tuttuğu için, cihazdan çıkan suyun TDS'si musluk suyundan çok daha düşüktür. Bu fark, cihazın ne kadar iyi çalıştığını gösteren pratik bir göstergedir.
Şöyle kullanabilirsiniz: cihaz yeniyken hem musluk suyunun hem arıtılmış suyun TDS'sini ölçüp not edin. Aylar içinde arıtılmış suyun değeri belirgin şekilde yükselmeye başlarsa membran yorulmuş ya da filtreler dolmuş olabilir. Bu, filtre değişimi için iyi bir işarettir. Ters ozmozun nasıl çalıştığı kısaca ters ozmoz rehberinde var.
Bazı cihazlarda son aşamada mineral filtre bulunur. Bu filtre suya az miktarda mineral geri verdiği için ölçtüğünüz TDS biraz yükselir. Bu normaldir.
TDS ile sertlik aynı şey mi?
Değil. TDS, suda çözünmüş bütün maddelerin toplamıdır: kalsiyum ve magnezyumun yanında sodyum, klorür, sülfat gibi tuzlar da buna girer. Sertlik ise yalnız kalsiyum ve magnezyumu anlatır. Bu yüzden iki farklı suyun TDS'si aynı, sertliği farklı olabilir.
Bu farkın pratik bir sonucu var. Yumuşatma cihazı kalsiyum ve magnezyumu sodyumla değiştirir; suyun sertliği düşer ama TDS'si pek değişmez. Yumuşatma cihazının çalışıp çalışmadığını TDS metreyle anlayamazsınız, bunun için sertlik testi gerekir. Ters ozmoz ise tuzların büyük kısmını tuttuğu için sertliği ve TDS'yi birlikte düşürür; RO cihazının verimini TDS metreyle izleyebilmenizin sebebi budur.
İdeal TDS kaç?
Sağlık açısından bir TDS sınırı yoktur, ama tat için bir değerlendirme var. Dünya Sağlık Örgütü'nün tat değerlendirmesine göre TDS 300 mg/L altı çok iyi, 300–600 iyi, 600–900 orta, 900–1200 zayıf, 1200 üstü kabul edilemez sayılır (WHO, Guidelines for Drinking-water Quality, TDS bölümü). Bu bir sağlık sınırı değil, lezzet ölçüsüdür.
Damak tadı kişiden kişiye değişir; çok düşük TDS'li suyu "tatsız", yüksek olanı "ağır" bulanlar vardır. Önemli olan, suyunuzun neden o değerde olduğunu bilmek.
Musluk suyunuzun TDS'si yüksekse sebebi büyük ihtimalle kireç ya da tuzdur. Kireçle ilgili ayrıntılar su sertliği yazısında; kireç için sertlik test şeridi ya da laboratuvar analizi gerekir. Bakteri ya da belirli bir kirletici şüpheniz varsa, örneğin kuyu suyu kullanıyorsanız, TDS yerine akredite bir laboratuvar analizi gerekir.
TDS'yi nasıl kullanmalı?
TDS değeri bir başlangıç noktasıdır; kirecin, bakterinin, ağır metalin ya da nitratın yerini tutmaz. Musluk ve arıtılmış suyun TDS'sini karşılaştırmak için ücretsiz TDS testi başvurusu yapabilirsiniz.
