Kuzey Kıbrıs'ta bir binada musluğu açınca suyun doğrudan şebekeden geldiğini varsaymak çoğu zaman yanlıştır. Su kesintisine ve basınç dalgalanmasına karşı bina altında ya da çatıda depo, ardından da hidrofor kullanmak yaygın bir alışkanlıktır. Bu yüzden depo ve hidrofor hattı, projede tasarım aşamasında ele alınması gereken asıl su altyapısıdır.
Müteahhit için sorun genelde şudur: iş sonuna doğru depo bir kenara sıkıştırılır, pompa bulunduğu ölçüde seçilir, arıtma ise hiç düşünülmez. İlk yaz geldiğinde şikâyetler başlar.
Depo: hacim ve yerleşim
Depo hacmi, iki şeyin dengesidir. Birincisi kesintiye dayanma süresi: şebeke suyu gelmediğinde binanın kaç saat ya da kaç gün idare etmesi isteniyor? İkincisi su kalitesi: depoda çok uzun süre bekleyen su ısınır, klor etkisini kaybeder ve mikrobiyolojik risk artar. Aşırı büyük depo bu yüzden her zaman daha güvenli değildir.
Hacmi belirlerken şunlar hesaba katılır:
- Daire, oda ya da kullanıcı sayısı ve beklenen günlük tüketim
- Havuz, peyzaj sulaması, yangın suyu gibi ek kullanımlar (yangın suyu ayrı bir mevzuat konusudur ve genelde ayrı depoda tutulur)
- Çok bloklu sitelerde bloklara ortak mı ayrı mı depo yapılacağı
- Yaz aylarındaki pik kullanım
Yerleşimde de bakım düşünülmelidir. Deponun içine girilebilmeli, temizlenebilmeli, çıkış ve taşma hatları düzgün ayrılmalıdır. Zemin üstü ve açık alandaki depolar güneşte ısınır; gölge ve yalıtım su sıcaklığını ve biyolojik büyümeyi etkiler.
DSÖ içme suyu rehberi, suyun kaynaktan tüketiciye kadar bir su güvenliği planıyla yönetilmesini önerir; depo bu zincirin bir halkasıdır. Depo temizliği de bir tasarım konusudur. Dünya Sağlık Örgütü'nün depolar için hazırladığı teknik notta, tankların kullanılmadan önce temizlenip dezenfekte edilmesi gerektiği vurgulanır; bu yaklaşım kalıcı binalardaki depolar için de geçerli bir disiplindir. Boşaltma vanası olmayan ve girilemeyen bir depo, temizliği fiilen imkânsız kılar.
Hidrofor: pompa ve basınç tankı
Hidrofor hattının iki ana unsuru pompa ve basınç tankıdır. Yüksek katlı binalarda ve büyük sitelerde sabit devirli tek pompa genellikle yetmez. Yük değiştikçe basıncı korumak için birden fazla pompanın birlikte ya da sırayla çalıştığı bir düzen daha uygundur. Dik milli çok kademeli pompalar bu tür hatlarda sık seçilir; yan yana sıralanabilir ve verimli basınç üretir. Ürün aralığı için yüksek basınç pompaları kategorisine bakabilirsiniz.
Basınç tankı, pompanın sık sık açılıp kapanmasını önler. Tank çok küçük kalırsa pompa sürekli devreye girer, motor ve kontaktörler erken yıpranır. Tank seçiminde, pompa debisi ve açma kapama aralığı hesaba katılmalıdır. Ayrıntılar için arıtma tankları ve su deposu ve hidrofor hattı sayfaları var.
AquaCyprus hidrofor ya da booster setinin seçimi, tedariki ve montajını yapar, hattın arıtma kısmını kurar ve devreye alır. Set kapasitesi ve boru çapları konusunda mekanik projeyle koordinasyon kurarız.
Arıtmanın hattaki yeri
Çoğu projede arıtma sonradan eklenir ve bu yüzden yer bulunamaz. Oysa hat tasarımında birkaç nokta baştan düşünülmelidir:
- Depo girişine kaba filtre, gerekirse torba filtre: kum ve pas depoyu doldurmasın.
- Depo çıkışında, hidroforun emişinden önce ya da sonra bina girişinde yumuşatma için yer ayırmak; yumuşatma sistemi hattan geçen debiyi karşılayacak büyüklükte olmalıdır, aksi halde basınç düşer.
- Bakım sırasında su kesilmemesi için bypass hattı.
- Tuz yüklemek, gider bağlantısı yapmak ve servis için ulaşılabilir teknik oda.
- Gerekiyorsa dezenfeksiyon için UV ya da klor dozajı.
Aynı konunun site yönetimi tarafı için merkezi ve nokta arıtma karşılaştırması yazımıza göz atabilirsiniz.
Hat üzerindeki kontrol de unutulmamalıdır. Pompaların sırayla devreye girmesi, kuru çalışma koruması, depodaki seviye kontrolü ve basınç göstergeleri arızayı erken fark ettirir. Arıtmanın da aynı hatta olduğu projelerde pH ve klor takibi için kontrol panelleri hat tasarımına eklenebilir.
Sık yapılan hatalar
Pompa kapasitesini yalnızca anlık debiye göre seçmek, pik saatleri düşünmemek en sık görülen hatadır. Bir başkası, deponun girişi ile çıkışını birbirine yakın tutup suyun depoda dolaşmadan geçmesine izin vermektir; bu durumda depo bir köşede durgun su biriktirir. Üçüncüsü, boru çapını hidroforun gücüne göre değil bütçeye göre küçültmektir.
Teklif ve keşif için hazırlamanız gerekenler
- Bina ya da site planı: blok sayısı, kat sayısı, daire ve kullanıcı sayısı
- Havuz, sulama ve diğer ek su kullanımları
- Depo konumu ve boyutu (mevcutsa) ve teknik oda ölçüleri
- Şebeke bağlantısının kesinti ve basınç durumu hakkında bildiğiniz bilgiler
- Mekanik projedeki pompa ve boru çapı kararları
- Suyun analizi varsa raporu; yoksa yerinde keşifte TDS ölçümü yapılır ve gerekirse akredite laboratuvardan hangi analizlerin isteneceği birlikte belirlenir
Teknik teklif isteğinizi proje aşamasında verirseniz, arıtma ve pompa hattını mekanik projeyle birlikte çözmek çok daha kolay olur.
Kaynaklar
- WHO, Cleaning and disinfecting water storage tanks and tankers, WHO Technical Notes on Drinking-Water, Sanitation and Hygiene in Emergencies No. 3, 2013: sswm.info/node/5523
- WHO, Guidelines for drinking-water quality, 4th edition incorporating the 1st addendum, 2017: who.int/publications/i/item/9789241549950
