Damla sulama, az suyla çok iş gören bir yöntemdir. Aynı özelliği onu suya karşı hassas da yapar: emitörlerin delikleri çok küçüktür ve her damla bitkinin kök bölgesine doğrudan gider. Suda ne varsa, hem hatta hem toprakta birikir. Kuzey Kıbrıs'ta sera ve açık tarla işletmelerinin çoğu kuyu ya da karışık kaynaklı su kullandığı için, sulama suyunu sezon başında bir kez değil, düzenli aralıklarla gözden geçirmek gerekir.
Suda ne sorun çıkarır?
FAO'nun sulama suyu kalitesi üzerine hazırladığı klasik kılavuz, sorunları dört başlık altında toplar: tuzluluk, suyun toprağa sızma hızı, belirli iyonların toksik etkisi ve diğer çeşitli etkiler. Bunların her biri sahada farklı görünür.
Tuzluluk bitkinin suyu almasını zorlaştırır. Kök bölgesinde tuz biriktikçe, toprakta yeterli nem olsa bile bitki susuzluk stresi yaşar. Kıyıya yakın ve akiferlerinde tuzlanma görülen bölgelerde bu risk daha yakındır. Sıcak ve kurak yaz, sulama suyunun buharlaşmasını artırdığı için tuzu toprakta yoğunlaştırır.
Bazı iyonlar ise ayrıca zarar verir. Sodyum ve klorür gibi iyonlar yapraklarda yanık, sararma ve kenar kurumasına yol açabilir. Hassas türlerde bu belirtiler, toplam tuzluluk düşük görünse bile ortaya çıkar. Bu yüzden yalnız iletkenlik ölçmek yetmez, ayrıntılı analiz gerekir.
Tıkanma sorunu
Damla hattı tıkanması üç ayrı kaynaktan gelir: fiziksel, kimyasal ve biyolojik. FAO kılavuzunun damla sulamada tıkanma bölümü bu üçlü ayrımı kullanır.
- Fiziksel tıkanma: kum, silt ve organik parçacıklar. Kuyularda pompa kum çekmeye başladığında ilk işaret genellikle emitörlerde görülür.
- Kimyasal tıkanma: bikarbonatlı ve kireçli sular, sıcakta ve pH yükseldiğinde emitör ucunda kabuk bırakır. Demir ve mangan ise havayla temas edince çözünmeyen bileşiklere dönüşür ve hattı paslı bir tortuyla kaplar.
- Biyolojik tıkanma: hattın içinde alg ve bakteri tabakası oluşur. Açık depolarda, güneş alan siyah olmayan borularda ve gübre dozajı yapılan hatlarda daha sık görülür.
Kısmi tıkanma, tamamen tıkanmadan daha tehlikelidir. Bir emitör tamamen kapandığında fark edilir, yarı kapandığında ise bitki bir miktar eksik su alır ve nedeni haftalarca anlaşılmaz. Kılavuz da kısmi tıkanmanın tespitinin zor olduğunu, bunun için her emitörün verdiği suyun ölçülmesi gibi kontrollerin gerekebileceğini belirtir. Bu yüzden sezon içinde birkaç temsilî hat üzerinde debi kontrolü yapmak akıllıca olur.
Gübre ve kimya etkileşimi
Seralarda gübreleme çoğu zaman sulama hattından yapılır. Su sert ve bikarbonatlıysa, bazı gübreler hat içinde çökelti oluşturur. Bu durumda gübre programı kadar suyun kimyası da planlanmalıdır. Asit dozajı ile pH'ı düşürmek yaygın bir önlemdir, ancak dozaj pompası ve pH ölçümü olmadan elle yapılan asitleme riskli ve tutarsızdır. Bu iş için dozaj pompaları ile kontrol panelleri kullanılır.
Hangi arıtma, hangi sorunda?
Tek bir cevap yok; önce sorunun adı konmalıdır.
Kum ve parçacık sorunu için kaba filtre ve ardından disk ya da torba filtre yeterli olabilir. Proje ihtiyacına göre disk veya kum filtre tedarik edilebilir; teklif isteyin. Ayrıntı için filtre türleri ve torba filtreler sayfalarına bakabilirsiniz. Demir ve mangan için oksidasyon ve özel dolgulu filtre gerekir; bu konu kuyu ve acı su arıtma sayfasında anlatılıyor. Kireç ve sertlik için yumuşatma ya da antiskalant dozajı düşünülür, ancak yumuşatma sodyumu artırdığı için sulamada her zaman uygun değildir; bu karar analize bağlıdır.
Tuzluluk yüksekse, ters ozmoz tuzu ayırır. Seranın tamamını ters ozmozla sulamak çoğu işletmede ekonomik değildir. Daha makul yaklaşım, tuza en hassas ürünler için ya da fide ve hassas dönemler için ayrı bir hat kurmak, ya da ters ozmoz suyunu kuyu suyuyla karıştırmaktır. Karışım oranı, bitki türü ve suyun analizine göre belirlenir. Genel bilgi için ters ozmoz nedir yazısı var.
Analiz neden şart?
Sulama suyu için bakılacak parametreler, içme suyundakilerden farklıdır. Elektriksel iletkenlik, sodyum, klorür, bikarbonat, pH, demir, mangan ve askıda katı madde bu listenin başında gelir. Akredite bir laboratuvarda yapılacak analiz bu kararın temelidir; AquaCyprus laboratuvar hizmeti vermez, ancak hangi parametrelerin isteneceğini birlikte belirleyebilir ve sahada TDS ölçümü yapabilir. Daha geniş çerçeve için endüstri ve tarım ile tarım ve sera sulama sayfalarına göz atabilirsiniz. Bölgeye özgü notlar için Güzelyurt yazısı da yararlıdır.
Keşif için hazırlamanız gerekenler
- Su kaynağı: kuyu, şebeke, depo ya da karışım.
- Sera ve arazi alanı, üretilen ürünler, sulama yöntemi.
- Emitör tipi ve tıkanma geçmişi: hangi bölümde, hangi mevsimde.
- Mevcut filtreler ve en son ne zaman temizlendiği.
- Varsa eski laboratuvar raporları.
- Gübre programı ve asit dozajı yapılıp yapılmadığı.
- Su depolanıyorsa deponun açık mı kapalı mı olduğu.
Bu bilgilerle yerinde keşif ve analize göre boyutlandırma yapılabilir. Teklif için teknik teklif formunu kullanabilirsiniz.
Kaynaklar
- FAO, Water quality for agriculture (Irrigation and Drainage Paper 29 Rev. 1), R.S. Ayers ve D.W. Westcot, 1985: fao.org/3/t0234e/T0234E00.htm
- FAO, The use of saline waters for crop production (Irrigation and Drainage Paper 48), Rhoades, Kandiah ve Mashali, 1992: fao.org/3/T0667E/t0667e00.htm
